Sèks i su konsekuensia
Sèks ta loke tur hende ta kaweta pa sa mas di dje. I sèks ta e kos ku tin mas tantu informashon no korekto riba dje. Na mes momentu mester rekonosé ku sèks ta algu bunita i spesial, basta si e ta sosodé na un manera responsabel pa esun ku ta partisipá aden. Ke men ku bo ta hasi sèks únikamente si bo mes ke i ku un hende ku bo ta stima. Sèks no ta algu ku bo ta hasi djis pa komplasé niun otro hende.

Kiko ta sèks
Sèks ta e akto entre dos hende kaminda ku pénis di e hòmber ta bai den vagina di e hende muhé. E pénis di e hende hòmber mester para steif si promé, sino e no ta drenta. Pa e para tin  kosnan ku mester sosodé ku ta laga e hende hòmber eksitá. P.e. ora e mira e hende muhé ku e stima sunú.
E paramentu steif di e hende hòmber su pénis ta sosodé tambe ora e brasa e hende muhé, nan sunchi i mishi mishi, karisiá otro. Esei ke men ku e a eksitá.
Den kaso di e hende muhé su vagina ta muhá i ta slep di e karisia, sunchimentu i mishimentu. Semper mester usa un kondon pa evitá ku e hende muhé ta sali na estado òf ku sea e hende hòmber òf e hende muhé ta haña un malesa seksual kontagioso ku por okashoná hopi problema.

Hasi sèks no ta algu ku bo mester hasi pa loko. Pensabu bon. Sigur ora bo hasié pa di promé biaha bo mester tin sigur ku ta algu ku bo mes ke. No laga niun hende fòrsabu.
Un mucha muhé por sinti doló e promé biaha. Esaki ta ora su señorita kibra. E por bludu pero tur hende muhé no tin mesun eksperensia.
Den kaso ku e hende muhé i e hende hòmber disidí ku nan ke un yu nan por skohe pa hasi sèks sin kondon òf otro forma di antikonseptivo. Pero sòru pa bo ta sigur di kiko bo ke. P.e. si bo ta kasá i ke skohe pa un bida ku un famia. Sino pensabu masha bon mes pasobra un yu ta kosta hopi sèn i por influensiá (=stroba) henter bo futuro.
Pa traha un yu mester di webu di un hende muhé i simia di un hende hòmber. Naturalesa a sòru kaba pa esaki i for di nasementu  kasi tur hende ta ekipá pa traha un yu.
E hende muhé ta desaroyá su promé webunan ora e haña su menstruashon ku ta normalmente entre 10 pa 16 aña.
E webu ta pasa via di e ovario bai den e matris. Despues ta sigui bini kada dos siman un webu den e matris.  Esaki ta e ovulashon. I si e webu ei no topa ku un simia di hende hòmber e kurpa di e hende muhé mes ta lag’é bai i esei ta e menstruashon. E menstruashon ta indikashon ku e mucha muhé awor por haña yu. E menstruashon ta sigui te ora e hende muhé pasa 50 aña di edat i e ta stòp pasobra e hende muhé ta drenta menopousa loke ta nifiká ku e no por haña yu mas pasobra su kurpa no ta traha mas webu.

Pa traha un yu mester semper simia di e hende hòmber. Sin dje esaki no por. Un hende hòmber su kurpa ta prepará pa traha hopi simia pasobra e hende muhé tin solamente un biaha den 4 pa 5 siman un webu. Mas tantu simia un hende hòmber produsí mas chèns tin ku e por traha un yu. Naturalesa ta pone ku e hende hòmber por traha simia den su kurpa i nan ta keda wardá den su kurpa. Un mucha hòmber ta kuminsá traha e simianan for di su 13 pa 14 aña. I e ta sigui hasi esaki te na fin di su bida. Ke men kontrali na e hende muhé e hende hòmber lo por traha yu na edat grandi, basta su kondishon físiko pèrmití pa e hasi sèks, pasobra semper su kurpa tin simia pendiente. E simia ta sali via di ehakulashon di e hòmber durante di e hasimentu di sèks. E ehakulashon aki ta un sintimentu masha dushi mes. I un mucha hòmber por traha yu for di e promé ehakulashon.

Karga responsabilidat
Maske sèks tei pa hasi i gosa di dje, tòg no ta responsabel pa hende ku no por kria ni nan mes bai hasi sèks traha yu pone riba mundu.
Sèks hasí pa loko tin tambe konsekuensia emoshonal i mental kuné, esaki mas pa e mucha muhé ku pa e mucha hòmber. En bes di hasi sèks djis pa hasi sèks, pensabu bon i dediká atenshon na bo futuro dor di siña na skol i sòru pa bo haña un diploma. Ku un bon diploma bo por traha riba bo futuro i tambe riba un bida seksual stabil pa abo mes. ©BISInc 081207

 


 

Ora sèks no ta korekto
Tin biaha bo por haña ku un hende ta òf ta purba na obligábu na hasi algu seksual. Kisas e hende ta mishi ku bo na un manera ku no ta agradabel pa bo. Kisas e hende ta mishi ku bo partinan íntimo. Un hende ta pone man riba bo skouder manera ta brasa e ta brasabu. Òf e ta klap bo pa wega riba bo chanchan. Un hende te sunchi bo i aparentemente pa kibukashon e ta sunchibo riba bo boka. I ki bo ta pensa di e chistenan tokante di sèks ku ta lagabu sintibu inkómodo?
Esakinan tur nos ta yama intimidashon seksual. Ke men ku tin biaha nèt nada no ta pasa ku bo por prueba pero e sintimentu ku bo haña na momentu ku tin e kontakto ei ku un otro hende, ta unu ku ta lagabu sintibu inkómodo, malu òf te asta ponebu sintibu kulpabel òf shushi.
Tin kosnan ku sierto hende ta hasi pa laga kere ku no ta nada pero ku abo si ta haña ku ta nada. Anto di mes  e kos ei mester para pasobra abo no ta gust’é.
Tur kos ku tin di haber ku sèks i seksualidat, ku abo no ta gusta NO TA BON.

Violashon seksual
Un hende te asta por obligábu na hasi sèks kuné. Esaki no ta bon i ta un violashon seksual = un abusamentu di bo kontra di bo gana.
Esaki NUNKA ta algu bon.
E ta un  violashon pasobra e ta sosodé kontra di bo gana. Tin hende ta usa forsa òf kualke akshon brutu, nan ta menasá òf shantagiabu pa por hasi sèks ku bo.
E violashon por ta ku e otro persona aki ta penetrá bo vagina òf anus ku su pénis pero e ta un mesun violashon si e penetrábu ku kualke opheto, ku su dede òf ku su lenga. Òf e violadó ta obligá abo pa hasi algu seksual kuné, te asta penetr’é ku un opheto, lenga, dede òf pénis.
Tur e formanan aki di violashon por sosodé dor di un hende ku bo konosé òf un hende ku bo no konosé. Den kaso ku ta hende ku bo konosé bon, un famia òf maestro di skol, por papia masha trankil di mal uso di poder. Pasobra tin kaso kaminda e víktima por ta dependé di e violadó. I e víktima di e violashon seksual por ta den un situashon òf por ta kere ku e ta den e situashon ku e no por defendé su kurpa i p’esei ta laga e akto kriminal aki tuma lugá.
Sa tin tambe violashon seksual den matrimonio. Esaki ta kaminda un di e dos partnernan ta fòrsá e otro pa hasi aktonan seksual kontra di su gana.

Kiko hasi?
No ta hasi diferensia si ta un famia di bo kometé violashon seksual ku bo, manera un tio òf tanta, tata òf mama, tata òf mama di kriansa, ruman, wela òf tawela, primu òf prima òf si ta un mener òf yùfrou di skol, amigu òf amiga, e shofùr ku ta hibabu skol, bo lider òf treiner den aktividat sosial òf den deporte, bo guia, pastor òf un hende ku bo no konosé (bon).
E violadó por ta hende hòmber pero tambe un hende muhé. I e víktimanan por ta mucha muhé òf mucha hòmber
Den tur kaso violashon seksual ta algu kastigabel pa lei. Den kaso ku ta un famia hopi serka di bo ta papia di insest.

Ta bon pa bo mes i pa yuda posibel otro víktimanan, pa bo hasi denunsia di violashon seksual i/òf insest. Esaki ke men bisa polis i outoridatnan hudisial ku tin un hende ta kometé un akto kriminal kontra di bo. Bo por hasi denunsia serka polis i bo por hasié anonimamente, ke men sin bisa ta ken bo ta. Bo por laga un otro hende tambe bai hasi un denunsia pa bo.

No akseptá ku niun hende ta hasi ku bo kurpa loke e ke, pasobra bo kurpa ta di bo i abo so por disidí kiko ta pasa kuné.

© BISInc 081207

Pornografia

E motibu ku tin asina tantu mal komprondementu riba sèks ta pasobra no por papia abiertamente di dje. Esaki ta pone ku hende ku mal intenshon ta sigui haña chèns pa laga mitonan keda biba, meskos ku ta e kaso ku hendenan sinsero pero ku no sa mihó.
Un di e formanan di sèks ku ta haña masha atenshon di esnan ku ta kontra di dje, meskos ku di esnan ku ta gust’é, ta pornografia.

Kiko ta pornografia
E palabra pornografia ta formá di dos palabra griego. ‘Porne’, ta nifiká prostituta i ‘graphein’ ta nifiká skibí. E ta nifiká tur kos ku ta destiná pa duna eksitashon seksual na hende. Ke men tur kos ku ta eksitá un hende seksualmente por keda kategorisá komo pornografia. Ta dependé di kiko hende ta haña seksualmente stimulante i eksitante. Pornografia ta un di e formanan seksual òf mihó bisá e ta e forma seksual mihó komersialisá. Ta hopi sèn ta drai den e negoshi di pòrno ku e meta pa duna esun ku ke satisfakshon seksual sin ku e mester tin emoshon envolví. E no mester stima niun hende pa sinta e satisfakshon seksual tòg.

Hopi hende hóben ku no sa nada di sèks sa haña nan ta wak pornografia. Por ta pa aksidente òf pasobra un adulto no responsabel ta pèrmití nan wak algu (pòrno) miéntras ku den sierto kaso ni mentalmente di físikamente nan ta prepará pa sèks. Asta riba televishon tin esenanan pornográfiko ku simplemente ta duna mal informashon riba kiko sèks ta bèrdat i kiko realmente dos hende ku ta hasi sèks ku otro lo por hasi.
Ademas den pornografia nan ta drecha kurpa di e artistanan ku ta aktua di tal forma ku semper nan ta nèchi i partinan íntimo di nan kurpa ta keda drechá di tal forma ku niun hende normal lo rekonosé nan mes aden. Esaki ta duna mal informashon na espesialmente hóbennan ku no por distinguí kiko ta bèrdat òf nò den sèks i den pornografia.

Den pelíkulanan i imágennan pornográfiko por mira tambe tur sorto di posishon seksual ku den bida diario no ta tuma lugá. Esaki por trese problema den parehanan ora ku p.e. e hende hòmber haña ku su kasá òf partner mester hasi mes un kos pasobra esei ta posishonnan ku el a mira den pelíkula di pòrno. Otro kos ta ku den pelíkula i revistanan di pornografia e hende muhé su pechunan i su lepnan vaginal por ta sumamente eksagerá na tamaño loke tampoko mester ta normal pa mayoria (òf ni un) hende muhé. E hende hòmber den pelíkula di pornografia tin pénis apnormalente largu i diki, loke no ta posibel den kaso di hende normal.

Farse
Tene kuenta ku e hendenan den pelíkula di pòrno a keda drechá i ku nan pues no por kompará ku hende muhé normal den nos komunidat. I bèrdat esei ta un desapunto pa esnan ku ta kere ku ta asina bida ta, manera den pelíkula di pornografia.
Meta di pornografia ta pa hende (hende hòmber) sinti dushi i konsekuentemente bai hasi uso di servisionan (pa kua e mester paga). P.e. e negoshi di pornografia ta traha plaka dor di hür pelíkula di pornografia, bende revistanan di pornografia i tambe produktonan relashoná ku aktonan seksual.
Mester rekonosé si ku pornografia tin su meta i funshon den e komunidat moderno di awendia. E ta duna oportunidat pa esun ku tin sierto preferensianan gosa di dje (dor di wak esenanan òf imágennan) i preferiblemente sin  molostiá otro hende ku su preferensia seksual. Pasobra dor ku no ta papia abiertamente riba sèks ta sosodé ku otro hende por haribu ora bo bisa nan kiko bo ta gusta den sèks.
Pornografia su bentaha mas grandi ta ku e ta yena bashí ku no por tuma lugá públikamente.

Di otro banda pornografia por duna mal ehèmpel seksual. Dor ku no tin emoshon envolví aden e hendenan ta hasi manera nan ke sèks konstantemente, sin tene kuenta ku den bida real e komportashon ei no ta bèrdat. Tambe tin posishonnan ku den bida real lo hasi doló físikamente. Tambe pornografia por duna impreshon ku hende no tin nodi di tene kuenta ku higiena seksual, mirando pelíkula i imágen bo no ta sinti niun holó desagradabel ni bo no ta mira nada ku por indiká ku un di e dos hendenan envolví lo no ta kontentu ku e hasimentu di sèks ei.
E aktornan ku por wak den pelíkula di pornografia semper tin gana di hasi sèks, nan nunka no ta kansá, nan ta parse di no tin miedu di haña AIDS nan no tin miedu ku e hende muhé ta sali na estado, nan no tin niun barera i no tin problema ku tur hende ta wak nan hasi sèks. E loke nan ta aktua no por ta bèrdat den bida real kaminda hende mester paga debe i hür di kas i ku tin otro gastu. Ademas tur hende den pelíkula di pornografia tin nèchi kurpa i ta parse di por kome loke nan ke sin problema. No ta tur hende muhé normal tin pechu grandi para i no ta tur hende hòmber normal tin pénis gigantesko,
I si bo ta mira mesun hendenan den pelíkula di pòrno kada biaha atrobe hasiendo sèks ku un otro hende bo ta kapas di kere ku ta bon pa hasi sèks ku ken ku pasa bon dilanti. Pornografia ta baha rèspèt pa hende muhé serka e hende hòmber ku ta siña sèks for di dje.
Pornografia por okashoná problema den sosiedatnan pa loke ta igualdat di hende muhé i étika i moral seksual. Pornografia ta mustra eksplísitamente violensia kontra di hende muhé i práktikanan i dinamismo no realista, for di balanse i ku no ta sano den bida real.

Kiko ta konsekuensia di pornografia
Un hende ku ta wak pornografia regularmente por kuminsá kere ku ta di e forma ei so por hasi sèks. I ku e mester por hasi tur e trikinan ku e ta wak riba pantaya òf den revista. E ekspektativa no realista aki por kibra plaser real di sèks serka hende normal. Pornografia no ta algu di bèrdat e ta un fantasia pa stimulá hende pa eksitá i e ta un negoshi grandi.

No kompará
E kos mas malu ta di kompará bo aktonan seksual ku esnan di aktornan den pelíkula di pòrno. NAN NO TA REAL. Pornografia por ponebu sinti bo mes malu ku abo si no ta òf por hasi e loke nan ta hasi den nan aktuashon. Pornografia no ta interesá den abo pero den fantasianan seksual ku e por sostené i traha plaka kuné! © BISInc 081207

Malesa seksual transmitibel

Pa agradabel ku sèks responsabel por ta, meskos tin tambe aspektonan hopi ménos dushi si bo no hasi sèks responsabel. Un di e konsekuensianan di hasi sèks sin pensa i sin ta responsabel i sin buska pa sa ku ken bo ta hasi sèks, ta ku por tin resultadonan hopi fastioso pa bo mes. Realisá ku kada hende ku bo hasi sèks kuné, ku bo ta hasi sèks tambe ku tur hende ku el a hasi sèks kuné anteriormente. Pasobra si un hende a drumi tres aña pasa ku un hende ku ta infektá ku un malesa seksual transmitibel anto e ora ei abo tambe ta kore e riesgo pa haña e malesa aki.

Nos di seksualidat.com no tin sifra di kuantu hende na Kòrsou ta keda infektá tur aña ku un òf mas di e diferente malesanan seksual transmitibel ku tin. Loke si nos sa ta ku rònt mundu e sifranan ku ta keda presentá ta spanta hende. Sigur si mira ku den e desaroyo médiko ku tin awendia tòg tin hende ku pa p.e. bèrgwensa i ignoransia no ta buska pa haña yudansa médiko na tempu. Hopi hende ku muri sin nodi di malesanan ku ta resultado di hasimentu di sèks na un manera no responsabel.

Bo por haña malesanan seksual transmitibel únikamente si bo hasi sèks ku un hende ku ta infektá kaba. E traishon di un malesa seksual transmitibel ta ku e hende ku tin e no nesesariamente ta sinti un òf mas molèster di e echo ku e ta infektá. Ke men un hende por ta parse kompletamente salú miéntras ku e ta un bòm riba pia, un peliger pa tur hende ku e tin kontakto íntimo kuné. Ta p'esei abo semper MESTER usa kondon ora bo ta hasi sèks.

Kiko un malesa seksual transmitibel por hasibu?
Si bo bai dòkter na tempu bo por haña tratamentu pa mayoria malesa seksual transmitibel.Tin malesa seksual transmitibel ku ta hasibu hopi malu i bo por muri di dje (AIDS). Otro por hasi un hende muhé infértil ke men ku e no por haña yu nunka (mas), esei ta chlamydia.
Bai dòkter pa un chekeo médiko si bo a hasi sèks ku òf sin kondon i bo haña e siguiente kehonan:
¨ Si bo tin difikultat ora di uriná p.e. ku bo ta sinti kimamentu;
¨ Si ta sali un líkido for di bo vagina òf pénis ku ta hole diferente di loke bo ta kustumá kuné
¨ Si bo tin klir hinchá den bo lis
¨ Si balanan di bo pénis ta hasi doló.
¨ Si bo tin doló te abou den bo barika.

Kiko ta kiko
Algun malesa seksual transmitibel ta sífilis, HIV/AIDS, chlamydia, pèshinan genital, hèrpes genital, gonorea, hepatitis b, trichomonas, pieu vaginal i gardnerella.

Sífilis,
Sífilis ta un malesa seksual transmitibel okashoná pa un bakteria. E ta kuminsá ku infekshon di e pénis, vagina, anus òf boka. Despues e por infektá i daña tambe otro órgano.
E infekshon ku e bakteria di sífilis ta kuminsá ora ku e bakteria drenta den sleim di e pénis, vagina, anus òf boka i okashoná aki un infekshon. Ora hasi sèks na un manera no responsabel ku un hende ku ta infektá ku sífilis, por haña e infekshon ora ku sleim di e pénis, vagina, anus òf boka bin den kontakto ku otro. E bakterianan ta pasa via di e sleim drenta sanger i bai den otro órganonan. Un hende muhé na estado por infektá su yu ku e bakteria.

Síntomanan
Sífilis ta konsistí di tres fase. Fasenan un i dos por pasa sin niun síntoma. Pero bo por haña un pèshi na bo partinan seksual òf den bo boka, bo por haña kentura, sintibu kansá i bo por haña yen di mancha ku no ta molostiábu rònt bo kurpa te asta den bo palma di man i bou di bo pia, kabei por kai, bo wowo por bai atras.
Si no trata sífilis e ta bai den un fase kaminda bo no ta sinti nada pero e bakterianan ta keda den bo kurpa i abo por kontagiá tur hende ku bo hasi sèks no responsabel kuné.
Sin tratamentu bo por drenta den e di tres fase di e enfermedat kaminda kasi tur órgano ta infektá i ta daña, te asta den kueru i den bo wesunan. Bo por haña meningitis, bira konfundí i paralisá
Tin tratamentu pa sífilis pero bo mester ta na tempu.


HIV/AIDS
HIV (Víres di Imunodefisiensia Humano) ta e víres ku ta okashoná AIDS. Ora bo keda kontagiá bo ta bira seropositivo loke no ke men ku bo tin AIDS. Bo ta haña AIDS ora bo sistema di defensa di bo kurpa daña i bo bira malu.
E víres ta ataká bo sistema di defensa di bo kurpa i ta kibra bo resistensia. Di e forma ei bo ta haña otro malesanan masha lihé manera p.e. pulmonia. I finalmente bo por muri.
Pero entre e periodo ku bo bira seropositivo i e momentu ku bo haña AIDS por pasa sigur 15 aña.
Bo no por mira na kara di niun hende si e tin AIDS òf no.
Asina ei abo por infektá un hende òf un hende por infektá abo via di sèks òf uso di angua di un hende ku ta infektá.
E víres di AIDS ta bai den bo sanger, spèrma i líkido vaginal.  Si e líkido kontagiá aki haña kontakto ku e sleim den pénis, vagina, anus òf boka bo tin un riesgo masha grandi pa keda kontagiá ku e malesa. No por kura ni HIV ni Aids pero tin remedi pa alargá bo bida.

Chlamydia
Chlamydia ta e malesa seksual transmitibel mas frekuente. E ta un bakteria ku ta drenta den sleim di bo órganonan seksual. E kehonan ta ku bo ta sinti un kimamentu ora di uriná òf un líkido straño ku ta sali di bo vagina òf pénis. Hende muhé hopi biaha no tin niun keho pero si bo no haña un tratamentu e por infektá bo ovario i hasibu infértil. Tin remedi pa chlamydia pero si bo usa un kondon ora bo ta hasi sèks lo bo no keda infektá.
 
Pèshi genital,
Bo ta haña pèshi genital ora bo keda infektá pa e víres HPV (Víres Papiloma Humano) ku ta un víres ku ta den kurpa di sigur 70 % di tur hende na mundu. E víres aki por dunabu molèsternan insignifikante pero ta mesun tambe ku ta okashoná kanser na boka di matris.
E echo ku bo no tin niun pèshi genital no ke men ku bo no ta infektá ku e víres di HPV.
Kanser na boka di matris ta un di e poko formanan di kanser ku ta okashoná pa gran parti dor di e víres HPV. Mucha muhé hóben, bou di 20 aña, ku ta seksualmente aktivo por haña kanser na boka di matris dor di e víres di HPV. Tin mas ku shen sorto di e víres aki. Bo por haña tratamentu pa pèshi genital si bo ta na tempu. Ta p’esei un hende muhé mester hasi paptèst i hasi sèks na e manera responsabel.

Hèrpes genital
Un víres ta okashoná hèrpes. Bo ta haña hèrpes dor di kontakto seksual. E ta un infekshon hopi serio ku no ta kura nunka mas i ta hopi kontagioso. Bo ta haña un indikashon ku e víres ta den bo kurpa na momentu ku bo resistensia baha, bo bira malu òf bo no ta sinti bo mes bon.
Ta sali pèshi riba bo partinan íntimo ku ta bai kishikí masha hopi òf por ta hasi hopi doló. Bo ta sumamente kontagioso ora esaki sosodé i e kondishon aki por dura algun dia.  Usa kondon pa evitá ku bo ta keda infektá.

Gonorea
Gonorea ta keda okashoná pa un bakteria Neisseria gonorrhoeae ku ta desaroyá hopi bon den un ambiente muhá i kalor manera den e órganonan reproduktivo inkluso boka di matris, den matris i e tubunan dor di kua e webunan di hende muhé mester pasa, pero tambe den e kanal di urina di tantu hende muhé komo hende hòmber. E bakteria te asta por krese den boka, garganta, wowo i anus. Infekshon di gonorea ta sosodé dor di kontakto ku pénis, vagina, boka òf  anus pero tambe dor di un mama na estado ku ta infektá su yu durante di parto. No mester tin ehakulashon pa un partner keda infektá.
Un hende muhé na estado por infektá su yu ora e yu ta nasiendo. Esaki por okashoná siegedat, infekshon di strukturanan ku ta wanta wesunan huntu òf un infekshon di sanger ku por mata e yu. Mester trata un hende muhé asina ku nota ku e ta na estado pa asina ei redusí e riesgonan pa e yuchi.
Tin tratamentu pa gonorea pero mihó kos ta pa no hasi sèks i si bo hasié usa kondon.
Si bo hasi un tratamentu anto bolbe hasi sèks sin kondon, bo por bolbe keda infektá ku gonorea.

Hepatitis B
Un víres ta okashoná hepatitis B ku ta un malesa di igra. E ta pone ku bo igra ta hincha i ta stòp di funshoná bon. Tur hende mester di un igra salú. Bo igra ta hasi hopi kos pa abo por ta na bida. Bo igra ta bringa infekshon i ta para sangramentu, e ta saka droga i otro venenu for di bo sanger i e ta warda energia pa ora bo mester di dje.
Bo ta haña hepatitis B ora bo tin kontakto ku sanger, spèrma òf otro líkido di kurpa di un hende infektá ora bo:
¨ hasi sèks ku un hende infektá,
¨ usa un angua pa droga ku un hende infektá a usa
¨ hasi un tatu òf ‘body piercing’ ku hèrmèntnan shushi ku a usa pa prek otro hende kuné
¨ ora un angua di un hende infektá hinkabu (loke por pasa ku dòkter i enfermeranan)
¨ biba ku un hende ku hepatitis B
¨ kompartí skeiru di djente òf kos di feita di un hende infektá
¨ biaha bai pais kaminda ta normal ku tin hepatitis B
¨ un hende muhé infektá por kontagiá su yu na nasementu

Bo NO por keda infektá dor di
¨ Duna un hende infektá man
¨ Brasa un hende infektá
¨ Ni dor di sinta banda di un hende infektá

Tin vakuna pero no tin kura pa hepatitis B.


Trichomonas
Infekshon ku e parasit di trichomonas ta un malesa seksual transmitibel. E no ta serio pero su síntomanan por ta hopi inkómodo. E ta infektá bo área genital serka hende muhé vagina i kanal di urina i serka hende hòmber na su kanal di urina i prostat. E infekshon no ta bai mas leu den bo kurpa.
Mayoria biaha e persona no tin síntoma ku ta duna indikashon di e infekshon.
Un hende muhé ku no trata su infekshon i ku sali na estado por haña yu promé ku tempu òf e yu ta nase ku peso muchu abou.
E infekshon por okashoná serka hende hòmber un infekshon hopi desagradabel di e prostat.
I si bo tin infekshon di trichomonas ku no a keda tratá bo chèns pa keda infektá ku HIV ora bo hasi sèks sin protekshon ku un hende infektá ku HIV ta mas grandi.
Tin tratamentu pa trichomonas pero e no ta nifiká ku bo no por bolbe hañ’é despues di un tratamentu si bo no hasi sèks responsabel (=ku kondon).

Pieu genital
Ta haña pieu genital dor di kontakto seksual. E pieunan ta biba den e kabeinan na parti genital kaminda ku nan ta alimentá nan mes ku sanger humano. Tambe nan ta pone webu den e kabeinan. Esaki por okashoná un kishikishi insoportabel den área genital i na e anus. E kishikishi fastioso ta sosodé mayoria biaha anochi. Tin hende no sa mes ku nan ta infektá te ora ku nan pa koinsidensia mira e pieunan.
E pieunan no ta bai dor di djis baña bon. Nan ta pega nan mes masha duru mes na e kabeinan den área genital. Pero tin remedi pa mata nan pero ta tur dos partner seksual mester haña un tratamentu sino e ta bolbe ripití.

Gardnerella
Gardnerella vaginalis ta un bakteria ku ta afektá den mayoria kaso hende muhé hóben ku ta seksualmente aktivo. E hende muhé infektá ta haña for di su vagina un líkido ku ta hole desagrabel, e ta haña kishikimentu i iritashon vaginal.
Tin remedi pa e infekshon ku ta okashoná malesa inflamatorio pelviko, infertilidat femenino, embaraso pafó di matris, parto prematuro i peso muchu abou na nasementu di yu di un mama infektá. Mester trata e partner seksual tambe si e infekshon aki bolbe sosodé.

Hopi importante
Ta importante pa si bo sa ku bo tin un malesa seksual transmitibel pa bo informá e hende (nan) ku bo ta hasi sèks kuné. Mihó ta pa laga kontrolá serka dòkter si bo tin un malesa seksual transmitibel den kaso ku bo tin kualke duda.

I hasi sèks na un manera responsabel. Evitá kontakto entre sleim di pénis, vagina, anus i boka.
Lo no ta problema pa sunchi ku lenga ni pa satisfasé otro ku dede pero sòru pa bo no pasa sanger (di menstruashon), spèrma (òf líkido ku sali ku ehakulashon for di e pénis) òf líkido vaginal riba  sleim di e otro hende, pasobra esaki ta oumentá e chèns di transmishon di un malesa seksual transmitibel. Usa semper un otro kondon nobo ora tin kontakto seksual vaginal òf anal (kaminda pénis i anus tin kontakto) òf ora tin interkambio di un dildo tambe mester usa semper un otro kondon nobo.
Pa sèks oral kaminda tin kontakto entre boka i órgano seksual tambe mester usa kondon.
Mihó kos lo ta pa usa kabes ora ta hasi sèks tambe. No hasi sèks djis pa hasi sèks ni pa komplasé un otro hende.
Si bo tin un partner figo keda fiel na e pa bo mes protekshon pero usa un kondon pasobra bo no sa nunka kiko bo partner ta hasi. © BISInc 091207

Bo tin pregunta? E-mail info@seksualidat.com i nos ta kontestábu.