Violensia den relashon
Partisipá, para wak; akseptá òf tolerá?
Kompilá i skibí pa Reyna Joe© - 16 di yüni 2008

Bo sa topa e situashonnan ei. Kaminda ku un hende ku bo konosé i ke bon, ta den un relashon kaminda e hende ku aparentemente stim’é ta dal e i papia malu kuné i tin biaha di dje. Esaki por ta den privá pero tin biaha tambe den públiko. Òf kisas ku abo mes ta den un situashon di maltrato i abusu.
Un situashon asina aki por pasa ku hende muhé i ku hende hòmber. Pero den e artíkulo aki nos ta papia den kaso ku e ta pasa ku un hende muhé, di kualke edat.
Hopi hende muhé ta keda den un relashon amoroso kaminda ku nan ta pasa den abusu i ta keda dominá kompletamente pa nan frei, kasá òf kompañero di bida.

Esaki por sosodé ku hende muhé ku ta traha i tin su mes sèn òf ku hende muhé ku ta dependé di sèn di e hende hòmber pa e por biba di dje.
Tin diferente splikashon di kon un hende muhé ta pèrmití ku un hende hòmber ta dal e òf papia malu kuné i pone ku e hende muhé ta sinti su mes hopi malu i infelis.
Loke ta pasa den e situashon aki ta ku di parti di e hende hòmber tin un faltamentu kompleto di rèspèt pa e hende muhé, pa e relashon ku nan tin i (den kaso ku tin yu) pa e yunan ku tin di eksperensiá e abusu di nan tata òf di e pareha di nan mama.

Den kaso di un situashon di abusu i maltrato tin dos hende ku mester komprondé ku tin algu ku ta totalmente robes. Si un hende por funshoná solamente den un relashon dor di laga un otro hende sinti su mes malu òf un hende ta purba di komplasé su pareha maske ku su bida ta na peliger, anto tin dos hende ku mester buska un yudansa i terapia anto purá. Pasobra tantu e hende muhé den un situashon di abusu komo e hende hòmber abusadó tin problema grandi.

Den un relashon amoroso e abusu ku ta tuma lugá ta kombiná tambe ku e bida seksual ku situashonnan kaminda ku e hende hòmber ta bai asina leu pa kometé violensia seksual komo parti di e abusu; un esfuerso pa humiliá i pone e hende muhé sinti su mes malu, shushi i ménos komo hende. Kual ku e forma di abusu por ta, e ta semper i simplemente un esfuerso sin mas pa denigrá e hende muhé den tur sentido i te den su alma.
Por asta bisa ku loke e hende hòmber ke logra ta pa e hende muhé ku e ta den relashon kuné, stòp di eksistí komo ser humano.

Dòkternan di kas na Kòrsou meskos ku na otro parti di mundu ta haña nan tambe muchu biaha ku hende muhé maltratá ku ta bini pa e kuido médiko pero ku no ta buska un solushon pa sali for di e situashon peligroso aki pa su bida i tin biaha tambe pa bida di su yunan.
Tur hende ku keda den un situashon kaminda nan ta akus’é, maltrat’é i viol’é lo tin su mes motibu pa biba di e forma ei. Pero mayoria hende muhé ta den situashon di abusu i violashon aparentemente pasobra e:
- no ke hasi nada na e situashon;
- no sa ki hasi
- òf e no tin hende ku ta komprondé su situashon pa yuda e komprondé su situashon i  tuma akshon pa sali afó.

Den kaso ku e hende muhé no ke hasi nada na e situashon tin chèns ku e ta akseptá su situashon pasobra e ta dependé finansieramente di e hòmber ku ta abusá di dje. Lo e tin miedu tambe di keda su so i aki por nota ku soledat ta un mal konsehero.
Hopi hende muhé tin miedu di akshonnan violento ku e hòmber por tuma den kaso ku e  bai for di e hòmber pa salba su mes bida. Den kaso ku tin yu envolví e hende muhé por sinti ku e mester protehá su yunan i ta p’esei e ta akseptá e bida pasobra e no sa kon lo para si e no keda ku tata di su yunan. E hende muhé por ta sinti tambe ku e no por tuma un desishon pasobra komunidat i/òf iglesia ta spera di dje ku e ta keda bou di tur sirkunstansha kasá òf huntu ku tata di su yunan.

Ta bin aserka ku e hende hòmber no ta semper violento. Ora su kabes ta bon, e ta trata e hende muhé asina bon ku e hende muhé ta kere ku e hòmber stim’é masha hopi mes.
I tin biaha e hende muhé na momentu di ta den situashon di abusu por yama polis i outoridatnan pa haña yudansa i na momentu ku e hòmber kalma e hende muhé ta hala su denunsia i reklamo bèk aden. Un splikashon pa e komportashon aki por ta ku e hende muhé por ta kere di bèrdat ku ta e mes ta responsabel pa e hòmber su komportashon fe sla; e por ta sinti su mes sin sosten i sin yudansa di niun hende i no ta mira otro solushon pa su bida si e no ta ku e abusadó.
Bèrgwensa tambe ta un faktor ku ta pone ku hende muhé ta keda biba e bida di abusu i maltrato, un bida ku niun hende no meresé bou di niun sirkunstansha.

Den kaso ku e hende muhé no sa ki hasi; por ta ku e no a komprondé ku su bida ta hopi na peliger si e keda den e relashon di abusu i violensia ku ta ofendiendo e komo hende.
Ta p’esei hende muhé den un relashon mester sòru pa e no ta isolá, ke men ku si su pareha no ta permitié di tin kontakto ku otro hende; por ta un esfuerso pa logra ku e hende muhé bibando solamente kuné; ta keda leu for di hende ku lo por yud’é si tin un problema, p.e. ku e hende hòmber mes. Tur hende muhé mester sòru ku nan tin mas kontakto ku solamente nan pareha; pa asina ei nan por haña yudansa lihé na momentu ku ta nesesario.

Den kaso ku un hende muhé den un situashon di abusu, maltrato i violensia no tin hende ku ta komprondé su situashon pa yud’é tuma akshon pa sali for di e situashon; anto e mes mester tuma paso pa haña hende ku por yud’é. Esaki por ta hopi biaha hende straño ku ken e mester pasa tur limitashon di bèrgwensa; pa konfia hende ku e no konosé pa wak si nan por sak’é di e situashon di abusu, maltrato i violensia.

Kiko por hasi?
Tin biaha abo ta un famia, amiga òf hende muhé konsiente ku ta mira ku un otro hende muhé ta den un situashon di violensia, maltrato i abusu físiko. No pensa ku no ta abo su asuntu i pa e motibu ei bo no ta tuma akshon.
Realisá si ku si bo mete bo por haña hopi resistensia pasobra asta den instanshanan ofisial ku lo por yuda e hende muhé den situashon di abusu, maltrato i violensia lo bai puntra ki ta motibu ku abo, ku no ta instansha ofisial, tin di gana dor di yuda e hende muhé maltratá i su yunan.
Konfia i komprondé abo mes ku situashonnan asina no ta akseptabel i ku mester tuma akshon pa salba un hende muhé i pa salba e yunan envolví. Bo tin un responsabilidat pasobra e hende muhé envolví lo ta sinti su mes desesperá i sin sosten i te asta e por ta sinti kaba ku e no ta bal nada. I e mester di hende pa dun’é un man.

Pasonan ku por tuma:
- Buska un hende ku por papia ku e pareha ku ta den e relashon di abusu i violensia. Por ta nan mayornan, un religioso i un hende ku bo sa ku e pareha ta rekonosé komo un outoridat. Tene kuenta aki ku e hòmber abusadó lo haña ku bo no mester mete pero bo esfuerso no ta pa e, ta pa skapa muchanan envolví i un hende muhé ku no por/ta yuda su kurpa. Den kaso ku e hende hòmber abusadó i violento sinti ku ta mete den su bida e por warda tur hende bai i kaba su rabia un biaha mas kompletamente riba e hende muhé i yunan envolví.
Ta p’esei garantisá ku ta hende ku lo por papia kuné promé ku aserk’é. Sino wak si por hiba e hende muhé i su yunan na un lugá kaminda nan ta for di kontakto kuné pa despues aserká e hende hòmber abusadó i violento. Ora skonde e hende muhé mester tene kuenta ku e no por tin kontakto ku e hòmber pasobra si e hòmber tin dominio riba dje, ya ku el a keda den e relashon destruktivo; anto kada kontakto por pone ku e hòmber por motiv’é pa bin bèk serka dje. Ademas si e hende muhé bai skonde pa e hòmber e ta pèrdè su trabou, si e ta trahando, lo e ta mas isolá for di su famia i otro hendenan ku e ta bon kuné.
I si e hòmber abusadó violento ku no por kontrolá su komportashon i ta for di kòntròl dor di rabia, lo e por okashoná hopi daño si e haña sa na unda e hende muhé ta skondí i e por resultá di ta peliger pa bida di otro hende muhé skondí si e bai tira òf hinka su kasa/frei/kompañero di bida kaminda tin mas hende muhé i mucha skondí.

- Buska informashon pa sa kiko por hasi i na unda e hende muhé por bai, promé ku tuma akshonnan legal. Riba Internèt bo por haña hopi informashon di kiko un hende muhé por hasi pero tambe por tin konseho di unda por bai.

-Den kaso ku logra skonde e hende muhé i su yunan for di e hòmber abusadó violento anto por wak si e hòmber ta dispuesto na bai kursonan kaminda e ta siña manehá i kontrolá su rabia i violensia. Den mayoria kaso e hòmber lo akusá su kasa/kompañero di bida/frei pa su komportashon no akseptabel. Lo e no akseptá ku ta e ta e problema i ku ta e ta úniko hende responsabel pa su aktonan kondenabel.

- Riska na papia ku un otro hende ku konosé e pareha i wak kon huntu bo por trata pa yega na un situashon.
Huntu boso por traha un plan pa wak kon ta yuda e hende muhé i su yunan den e situashon di abusu i di violensia. Un akshon ku boso por tuma ta di hasi manera ta pa koinsidensia boso ta mas rondó di e hende muhé i kisas sin ni papia di e situashon (ainda). E hòmber abusadó lo por ta mas trankil ku e hende muhé pasobra e no ta kontinuamente so kuné.

- Buska na papia ku e hende muhé riba su situashon, lag’é sa ku bo ke yud’é i plania kuné kiko por hasi. Tene kuenta ku e ta den e situashon ei pasobra e no (por) yuda su kurpa i kisas ta abo tin di hasi loke bo plania kuné promé ku e tuma niun akshon. Bo mester ta dispuesto pa kana kuné i keda kuné na momentu ku e bai hasi denunsia i tur otro paso ku e mester tuma.
Lo bo keda asombrá kon e hende muhé aki por bai dependé di bo emoshonalmente i mentalmente pasobra e no ta den situashon di por yuda su mes.

- Den kaso ku tin mucha envolví i bo ta mira ku e hende muhé no ta akseptá pa sali di e situashon trata na yuda e muchanan dor di yama instanshanan konserní pa nan tuma akshon legal pa skapa i salba e muchanan ku no por yuda nan mes.  Den e kaso aki no tene duele di e hende muhé ku ta keda den e situashon di abusu i violensia, e muchanan su futuro ta mas importante.

Finalmente
Un hende hòmber, di kualke edat, ku ta kometé aktonan di abusu, maltrato i violensia kontra di e hende muhé ku el a drenta un relashon amoroso kuné ta un hende ku bo no por rasoná kuné.
E no stima e hende muhé pero ke òf mester di otro hende pa e tene abou.
Esaki ke men ku ni maske kiko bo bis’é lo e no akseptá ni pèrmití pa otro hende mete den loke e ta konsiderá relashon di su propiedat i su asuntu ku ta su relashon ku su kasá/frei/kompañero di bida.
E hende hòmber aki
1. sigur sigur no tin kunes ku konsekuensia di su akshon i ta haña ku otro hende no mester mete. Den e kaso aki e ta violento (si e sinti su mes menasá) kontra di tur hende ku mete, no ku e hende muhé den relashon kuné so.
2. lo no ke niun hende sa di su komportashon desviante i fe sla i ta sòru pa e abusu ta solamente visibel ora e ta ku e hende muhé so i no por tin testigu.

Den tur dos situashon mester tene kuenta ku e hòmber konserní por i ta dirigí su komportashon di abusu kontra di esun òf esnan ku bai yuda e hende muhé i e yunan envolví.

Si abo ta un hende muhé ku ta den un situashon di abusu, maltrato i violensia, buska pa sali mas lihé posibel afó, si bo no ke pèrdè bo bida.
I pa otro hende: disidí abo kiko bo ke hasi ora bo rekonosé abusu rondó di bo i realisá ku kiko ku bo hasi lo no bai fásil.

Den kaso ku bo tin un reakshon ku por bai riba www.seksualidat.com nos lo apresiá di tende di bo na info@seksualidat.com.

©Derechinan: Por usa e artíkulo aki pa rasonnan personal. No ta pèrmití pa reprodusí i komersialisá e artíkulo aki sin pèrmit di Reyna Joe.

Stima bo mes mas ku bo ta stima niun otro hende......